Trong các dự án ứng dụng BIM, chất lượng mô hình và dữ liệu là yếu tố quyết định hiệu quả phối hợp giữa các bên cũng như độ chính xác của quá trình thiết kế, thi công và vận hành công trình. Đó là lý do BIM QA/QC trở thành một phần không thể thiếu trong quy trình triển khai BIM hiện đại. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ vai trò của BIM QA/QC, sự khác biệt giữa QA và QC, cũng như những lợi ích mà quy trình quản lý chất lượng BIM mang lại trong thực tế.
BIM QA (Quality Assurance) là gì?
Đảm bảo chất lượng (Quality Assurance – QA) trong BIM là một quy trình có cấu trúc và mang tính hệ thống nhằm đảm bảo chất lượng của mô hình thông tin công trình (BIM) và dữ liệu số trong suốt vòng đời của dự án.
Khác với hoạt động kiểm soát chất lượng (Quality Control – QC) được thực hiện ở giai đoạn cuối để phát hiện lỗi, QA tập trung vào việc phòng ngừa sai sót thông qua việc xây dựng và áp dụng các quy trình, tiêu chuẩn và hướng dẫn ngay từ đầu. Điều này giúp đảm bảo tính nhất quán, độ tin cậy và sự tuân thủ các quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật trong toàn bộ quá trình phát triển mô hình BIM.
Trong bối cảnh BIM, Đảm bảo chất lượng (QA) không chỉ giới hạn ở việc kiểm tra các khía cạnh kỹ thuật của mô hình mà còn bao gồm các hoạt động liên quan đến tổ chức quy trình làm việc, quản lý thông tin và áp dụng thống nhất các quy định, tiêu chuẩn được xác định trong Kế hoạch thực hiện BIM (BIM Execution Plan – BEP). Điều này giúp các bên tham gia dự án phối hợp hiệu quả, đảm bảo mô hình BIM được xây dựng nhất quán, đầy đủ và đáp ứng các yêu cầu của dự án.
Nhờ cách tiếp cận này, mô hình BIM trở thành một công cụ đáng tin cậy, có khả năng liên thông dữ liệu (interoperability) và sẵn sàng hỗ trợ các phân tích chuyên sâu như bóc tách khối lượng (Quantity Take Off – QTO), mô phỏng hiệu quả năng lượng công trình (Building Energy Modeling – BEM) và mô phỏng thi công (Construction Simulation). Đồng thời, QA giúp giảm thiểu rủi ro xảy ra sai sót, hạn chế các chi phí phát sinh ngoài dự kiến và nâng cao hiệu quả triển khai dự án.
Quality Control (QC) trong BIM là gì?
Kiểm soát chất lượng (Quality Control – QC) trong BIM bao gồm các hoạt động kiểm tra và đánh giá nhằm đảm bảo rằng mô hình số và dữ liệu chứa trong đó đáp ứng các yêu cầu của dự án, các thông số kỹ thuật và các quy định hiện hành.
Khác với Đảm bảo chất lượng (Quality Assurance – QA), vốn có cách tiếp cận chủ động và mang tính phòng ngừa, QC mang tính phản ứng và định hướng kiểm tra nhiều hơn: hoạt động này tập trung vào việc phân tích sản phẩm cuối cùng của quy trình BIM để xác định các lỗi, sự không nhất quán hoặc các khiếm khuyết có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng của dự án hoặc công trình được xây dựng.
Nói cách khác, QC trong BIM trả lời những câu hỏi thực tiễn như: “Mô hình có thực sự đáp ứng các tiêu chuẩn được yêu cầu không?” hoặc “Có những điểm không nhất quán nào cần được khắc phục trước khi bước vào giai đoạn triển khai hoặc thi công không?”
Nhờ cách tiếp cận này, QC đảm bảo rằng mô hình BIM được bàn giao đáp ứng các yêu cầu của chủ đầu tư, đồng thời giảm thiểu rủi ro, hạn chế các thay đổi trong quá trình thi công và tránh những chi phí phát sinh do phải sửa chữa hoặc làm lại tại công trường.
Sự khác biệt và tính bổ trợ trong BIM QA/QC
Sự khác biệt giữa BIM QA QC nằm ở cách tiếp cận và thời điểm áp dụng của chúng:
QA có cách tiếp cận chủ động và định hướng theo quy trình, nhằm ngăn ngừa các lỗi và khiếm khuyết ngay từ những giai đoạn đầu của quá trình thiết kế. QA xác định các quy trình, tiêu chuẩn, quy tắc mô hình hóa (chẳng hạn như các quy định được nêu trong Kế hoạch thực hiện BIM – BIM Execution Plan (BEP) và các quy trình tổ chức nhằm đảm bảo chất lượng và tính nhất quán trong suốt vòng đời của dự án. Đây là hoạt động “thực hiện đúng ngay từ đầu”.
QC áp dụng cách tiếp cận mang tính phản ứng và định hướng theo sản phẩm: QC kiểm tra xem mô hình BIM và dữ liệu liên quan có đáp ứng các yêu cầu đã được thiết lập hay không. Các hoạt động của QC bao gồm kiểm tra kỹ thuật, phát hiện xung đột (clash detection), kiểm tra sự tuân thủ quy chuẩn/quy định (code checking) và xác thực thông tin (information validation). Nói cách khác, đây là hoạt động “kiểm tra xem mọi thứ đã được thực hiện đúng hay chưa”.
Mặc dù có vai trò khác nhau, BIM QA QC mang tính bổ trợ lẫn nhau: việc xây dựng và triển khai QA một cách bài bản sẽ giúp giảm số lượng lỗi mà QC cần phát hiện và khắc phục ở các giai đoạn sau. Đồng thời, kết quả từ các hoạt động QC cũng cung cấp những phản hồi có giá trị để cải thiện các quy trình QA, tạo nên một chu trình cải tiến liên tục nhằm nâng cao chất lượng của dự án.
Quản lý và Kiểm soát Chất lượng trong Dự án BIM
Quản lý chất lượng là một yếu tố quan trọng trong quá trình triển khai dự án, bất kể đó là dự án được thực hiện theo BIM hay được phát triển bằng các phương pháp truyền thống.
Trong bối cảnh BIM, sự thành công của các hoạt động này phụ thuộc vào khả năng quản lý dữ liệu và thông tin do các bên tham gia khác tạo ra, đồng thời đòi hỏi tất cả các bên liên quan phải đảm bảo mức độ chính xác cao. Nếu dữ liệu nhận được không đầy đủ, thiếu nhất quán hoặc không chính xác, điều này có thể ảnh hưởng đến năng suất của toàn bộ các quy trình phụ thuộc vào những thông tin đó.
Nghịch lý là, trong một số trường hợp, điều này có thể đòi hỏi nhiều công sức hơn so với việc quản lý một dự án bằng các phương pháp truyền thống.
Đồng thời, việc ứng dụng các công nghệ mới mang lại cơ hội thực hiện các hoạt động kiểm tra chất lượng với độ chính xác và tốc độ cao hơn rất nhiều so với trước đây. Công sức đầu tư để tạo ra dữ liệu BIM chất lượng sẽ được đền đáp bằng những lợi ích mà quá trình số hóa các hoạt động phối hợp và phân tích thông tin dự án (ở mức bán tự động) mang lại.
BIM QA/QC đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng mô hình và dữ liệu BIM xuyên suốt vòng đời dự án. Việc kết hợp hiệu quả giữa BIM QA và BIM QC giúp giảm thiểu sai sót, nâng cao khả năng phối hợp, tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời tạo nền tảng cho quá trình thiết kế, thi công và vận hành công trình đạt hiệu quả cao hơn.
